Szepty o historii. Whispers from the Past.

 POLSKI NIE-ZORRO Różne są podejścia i stosunki do masek w ostatnich paru latach. Mnie one nie przeszkadzają, gdyż koncentruję się przede wszystkim na ich funkcji. Od dzieciństwa, czy to z literatury czy z filmów, maski (chociaż trochę inne niż te, które nosimy dzisiaj) ogólnie kojarzyły nam się z bardzo wyraźnymi, dwoma przeciwstawnymi charakterami: rabujących bandytów lub anonimowego bohatera Zorro. 21 grudnia ubiegłego roku leciałam małym Embraerem z Warszawy do Poznania. Przedświąteczny lot wiec ludzie z większymi niż zazwyczaj torbami, pewnie z ostatnimi zakupami, starali się dotrzeć na miejsce świętowania.  Miejsce miałam w drugim rzędzie, więc dobry punkt do obserwacji wszystkich wchodzących.  Samolot był już pełny i na samym końcu wszedł on. Stanął koło swojego miejsca w pustym pierwszym rzędzie, postawił torbę na fotel, ściągał kurtkę, przewiesił przez rękę i czeka. Młody chłopak, kapitan załogi podszedł i zaproponował, że schowa torbę i kurtkę w luku naprzeciwko...

 KREDENS Zajęło mu trochę czasu na oswojenie się z nowym pomieszczeniem.  Najpierw pomyślał, że położyli go na podłodze, bo tak lżej rozprawić się ze starym już i trochę obdrapanym, to jednak całkiem zdrowym i w formie. Ponad 60-letni grat nadaje się jeszcze na części, bo przecież takich ręcznie ciętych luster teraz to już tylko na aukcjach lub w specjalistycznych sklepach szukać a same deski można przecież wykorzystać do tak modnych dzisiaj, kraftowych projektów.  Po chwili jednak zorientował się, że to ściany sali wyłożone są kolorową deską parkietową, zwykle używaną do podłogi i dlatego zgubił na chwilę orientację. Po kolejnym, dłuższym momencie i wsłuchaniu się w otoczenie, zaczął zauważać jego elementy. Oto stał więc w zupełnie nowej, pachnącej jeszcze żywicą i świeżo wylanym cementem, trochę chłodnej, ale wypełnionej krystalicznie czystym powietrzem sali. Okna na ścianie naprzeciwko tworzyły wrażenie galerii wypełnionej zimowymi pejzażami najwybitniejszych artystów....

 Trzecia ojczyzna Pewnego dnia, już jakiś czas temu, dostałam wiadomość od koleżanki, jednej z „naszych”, że z Polski do Toronto przyleciała antropolożka, która prowadzi badania nad Ukraińcami z Polski żyjącymi w Kanadzie. Patrycja Trzeszczyńska, etnolożka i ukrainoznawczyni, adiunkt w Instytucie Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Jagiellońskiego, szuka rozmówców, z którymi mogłaby przeprowadzić wywiad. Moja koleżanka pytała, czy zgodziłabym się na taką rozmowę. Szczerze mówiąc ze zdziwieniem, ale również z pewnym uczuciem ciekawości przyjęłam tę wiadomość i oczywiście zgodziłam się na spotkanie. Nie byłam pewna, na ile moje doświadczenia, wspomnienia mogą uzupełnić czy wspomóc badania, ale wyszłam z założenia, że przynajmniej ja sama czegoś się dowiem.Spotkałyśmy się z Patrycją raz, później kolejny i, jako że jej badania trw...

 Слово Механізм нашого, накинутого й ідеалізованого нарацією переможців так званого «західного» світу, опертого на європейській юдеохристиянській науці й традиції, показав, що слово вимовлене хоч і є основним інструментом комунікації, та не має жодної цінності.   Інструмент, що сприяв створенню всіх цивілізацій, без твердого, фізичного образу у формі запису залишився зведеним до шуму.   Сотнями років ми будували цілі системи ієрархій копій, печаток, папок для підписів, винаходячи щоразу нові методи захисту, збереження від знищення, втрати – часом навіть без огляду на вкладений зміст. Таке собі документування заради самого документа. Ясна річ, я не бачу в цьому нічого поганого. Бо й сама люблю порпатитися в старих паперах. Але щоразу частіше маю відчуття, що наше узалежнення й базування тільки чи переважно на письмовій формі, створення суспільного дарвінізму, в якому особи, що користуються такими ж писемними формами, опиняються вище в піраміді еволюції, автоматично дисквал...

 Poznalam Cie po oczach Londyn, rok 1964. Na stołeczku przy kaloryferze siedzi czterdziestodwuletnia Julia i przyciska do siebie swojego czteroletniego synka. W kuchennej zapasce ochraniającej spódnicę i chustce na głowie zawiązanej według trendu lat pięćdziesiątych nie wygląda na swój wiek. Ktoś obcy, patrząc na zdjęcie, mógłby pomyśleć, że to babcia tuli swego wnuka. Julia ma chore nerki i wie, że umiera, ale to nie jest moment, aby myśleć o śmierci. Gdy trzyma w ramionach swój kilkuletni skarb, uśmiech mimowolnie pojawia się na jej twarzy. Synek w pewne j  chwili pyta: „Mamo, a gdzie ty mnie znalazłaś?”, na co ona odpowiada: „W sklepie”. Małego jednak ta odpowiedź nie satysfakcjonuje, więc drąży dalej: „Ale skąd wiedziałaś, że to ja?”. Julia, na chwilę rozbawiona pytaniem, patrzy na synka i nadając kolejnej odpowiedzi bardziej poważny ton, mówi: „Rozpoznałam cię po twoich bardzo czarnych oczach”. Fotografia jest czarno-biała, ale te dwie pary oczu, cztery małe węgielki, wyr...

LATCA- twórcy diaspory z Toronto. LATCA to angielski skrót od Literary and Artistic Association Canada Branch, czyli ukraińskiej nazwy grupy twórców ЛАТКА — Літературно-Артистичне Товариство відділ Канада. LATCA, ЛАТКА to taka zwykła łatka. Jedna z definicji łatki określa ją jako plamę w innym kolorze niż tło. Chociaż organizacja jest zarejestrowana, to próżno   byłoby szukać tu jakiejś konwencjonalnej struktury. Taki był też zamiar założycieli torontońskiego Towarzystwa LATCA, Olgi Baldin i Ihora Poliszczuka. Co było impulsem, który wywołał potrzebę stworzenia takiego Towarzystwa, przypomina Ihor — ojciec założyciel, duchowy i kreatywny przywódca, znany torontoński artysta malarz i konserwator sztuki: „Znajomość, a zarazem twórcza współpraca z Siostrami Telniuk. Po raz pierwszy usłyszałem współczesną ukraińską muzykę takiej jakości, prawdziwa wielka sztuka. One (Siostry Telniuk) otworzyły przede mną cały wszechświat ukraińskiej poezji na najwyższym poziomie. Wspólnie z najbardziej...